3 april 2017 - Verlies van afstand Amsterdam Airport Schiphol

Melding

Op maandag 3 april zijn in het naderingsgebied van Amsterdam Airport Schiphol een vliegtuig dat naderde voor de Buitenveldertbaan en een helikopter elkaar dichter genaderd dan de separatieminima voorschrijven. LVNL doet zelf onderzoek naar dit voorval en heeft het voorval gemeld bij de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Verlies van afstand

De horizontale of verticale afstand tussen vliegtuigen tijdens de vlucht wordt aangeduid als ‘separatie’. De minimale separatie is bedoeld om het verkeer veilig te laten verlopen en daarbij de capaciteit van het luchtruim optimaal te kunnen benutten. De luchtverkeersleiding is verantwoordelijk voor het handhaven van de minimale onderlinge separatie tussen verkeersvliegtuigen die zich in het onder hen vallende verkeersgebied bevinden. Wanneer twee vliegtuigen ondanks de separatieminima te dicht bij elkaar komen is er sprake van een separatieonderschrijding.

De criteria voor de minimale separatie zijn zodanig ontworpen dat er voldoende tijd is om het verlies van de minimale afstand of hoogte te herstellen. Een verkeersleider doorloopt in korte tijd een aantal stappen:

  • Detecteren  van het afstandsverlies;
  • Een inschatting maken van een effectieve oplossing;
  • Communiceren van deze oplossing door instructies (hoogte, richting, snelheid) naar de vlieger(s);
  • Monitoren van het opvolgen van deze instructies door de vlieger(s) om zo snel mogelijk de benodigde afstand of hoogte te herstellen.
     

Voorvallen onderzoek

De primaire taak van LVNL op het gebied van veiligheid is het onderling separeren van vliegtuigen (inclusief vliegtuigen met voer­tuigen op de grond). De verkeers­leiding meldt voorvallen die in de praktijk optreden binnen LVNL met als doel om hier lering uit te kunnen trekken en het risico van een dergelijk voorval in de toekomst te verkleinen. Binnen LVNL worden alle gemelde voor­vallen onderzocht om de veiligheid continu te kunnen verbeteren.

 

 

Situatiebeschrijving

Een helikopter vertrekt vanaf Schiphol richting Amsterdam en de vlieger geeft aan zuidelijk van het verlengde van de Buitenveldertbaan te willen vliegen. De baanverkeersleider geeft aan dat de helikopter op 1.500 voet - ruim 450 meter - mag vliegen. Ook geeft de baanverkeersleider aan dat de Buitenveldertbaan actief is en dat aan de vlieger zal worden doorgegeven wanneer de helikopter vrij moet zijn van het naderingsgebied van de Buitenveldertbaan, de zogenoemde ILS area. De baanverkeersleider coördineert dit met de naderingsverkeersleider.

Na verloop van tijd vraagt de helikoptervlieger om naar 2.500 voet - ruim 760 meter - te mogen klimmen. Dat wordt toegestaan en de baanverkeerleider coördineert dit met de naderingsverkeersleider.

Vervolgens vraagt de helikoptervlieger om het naderingsgebied van de Buitenveldertbaan te mogen kruisen van zuid naar noord. De baanverkeersleider geeft daarvoor toestemming en geeft aan de helikoptervlieger ook de instructie om na het kruisen vrij te blijven van de ILS area. Ook dit coördineert de baanverkeersleider met de naderingsverkeersleider.

Ongeveer een minuut later vraagt de helikoptervlieger aan de baanverkeersleider om de route verder oostelijk te mogen vervolgen. Deze route valt in het controlegebied van de naderingsverkeersleider en de helikopter heeft een ontheffing om in dit gebied te mogen vliegen. De baanverkeersleider coördineert de intenties met de naderingsverkeersleider en vervolgens wordt de helikoptervlieger geïnstrueerd om de naderingsverkeersleider op te roepen.

De helikoptervlieger roept op bij naderingsverkeersleider en geeft aan verder naar het oosten te willen vliegen. De naderingsverkeersleider zegt dat dit is toegestaan zolang de helikopter noordelijk blijven van de ILS area. Ook meldt de verkeersleider dat een naar Schiphol naderend toestel van het type Airbus A320 op 20 nautische mijl - ruim 37 kilometer - afstand van de Buitenveldertbaan vliegt.

De naderingsverkeersleider geeft even later aan zowel de vlieger van de Airbus als de helikoptervlieger informatie over elkaars aanwezigheid. De vliegers melden elkaar in zicht te hebben. Daarmee zijn beide luchtvaartuigen visueel van elkaar gesepareerd.

Nadat de Airbus is gepasseerd vraagt de helikoptervlieger achterlangs te mogen kruisen. Dat wordt toegestaan. Even later meldt de vlieger van de Airbus dat er een resolution advisory TCAS-waarschuwing is geweest. De Airbus houdt tijdelijk een hoogte van 2.700 voet - circa 823 meter - aan, waarna de daling wordt vervolgd.

De naderingsverkeersleider realiseert zich naderhand dat visuele separatie wel passend is bij het controlegebied waarvoor de baanverkeersleider verantwoordelijk is, maar niet bij de in het naderingsgebied voorgeschreven separatie (radarseparatie). De verkeersleider maakt hiervan melding.

Minimale afstand

De onderlinge minimale afstand was 1,5 nautische mijl horizontaal - ruim 2,7 kilometer - en 400 voet verticaal - ruim 120 meter. De separatienorm is in het betreffende gebied waarin de vluchten zich op dat moment bevinden 3 nautische mijl horizontaal - ruim 5,5 kilometer - of 1.000 voet - circa 300 meter - verticaal.

Conclusie

Het voorval was het gevolg van een vorm van separatie die niet past bij het betreffende controlegebied. De helikopter vloog aanvankelijk onder begeleiding van de baanverkeersleider en werd door de baanverkeersleider geografisch gesepareerd van het naderingsgebied van de Buitenveldertbaan. De naderingsverkeersleider was hiervan op de hoogte. De vlucht werd verder oostelijk voortgezet in het controlegebied van de naderingsverkeersleider. De naderingsverkeersleider heeft daarbij intuïtief visuele separatie toegepast tussen de helikopter en de naderende Airbus, terwijl in dit controlegebied radarseparatie is voorgeschreven.

De vliegers van beide toestellen zijn over elkaar geïnformeerd en hebben elkaar gezien. De veiligheid is daarom niet in het geding geweest, ook al was er sprake van een TCAS-waarschuwing, waardoor de vlieger van de Airbus gedurende een korte periode de nadering heeft onderbroken.

Het voorval is aanleiding geweest om het aspect van separatievormen extra onder de aandacht te brengen bij de verkeersleiders middels een artikel in het LVNL Safety Magazine.

Classificatie: major incident.