Luchtruimschendingen

Een belangrijk veiligheidsthema voor LVNL is het schenden van het luchtruim, ook wel airspace infringement genoemd. Luchtruimschendingen zijn een potentieel risico voor de veiligheid van het luchtverkeer voor zowel recreatieve vluchten als voor commercieel verkeer.

Wat is een luchtruimschending?

Internationaal is een luchtruimschending als volgt gedefinieerd:

“A flight into notified airspace  without previously requesting and obtaining approval from the controlling authority of that airspace in accordance with international and national regulations.”

Hoe vaak komen luchtruimschendingen voor?

Schendingen van gecontroleerd luchtruim worden door de civiele en militaire luchtverkeersleiding gemeld bij het  Analyse Bureau Luchtvaart van de Inspectie Luchtvaart en Transport.

In het civiele deel van het luchtruim zijn tussen 1 januari 2010 tot en met 31 december 2016 in totaal 1.565 schendingen van het luchtruim geregistreerd. 

 

Per jaar is een duidelijke piek is zichtbaar in het zomerseizoen wanneer er relatief veel recreatief verkeer door het Nederlandse luchtruim vliegt. In 59 gevallen was er daadwerkelijk sprake van een risico voor een veilige vluchtuitvoering.

Meldingen van luchtruimschendingen komen overal in het gecontroleerde luchtruim voor, maar met name rond de luchthavens Amsterdam Airport Schiphol en Maastricht Aachen Airport.

Amsterdam Airport Schiphol

In de nabijheid van Schiphol vliegt zomers veel recreatief verkeer, vooral langs de Noordzeekust. Ook zijn er les- en lokale vluchten vanaf Lelystad boven Flevoland en Noord-Holland. Op de route van Rotterdam via het IJsselmeer naar het noorden vliegt men ook vlak langs het luchtruim van Schiphol.

Het merendeel van de voorvallen in de buurt van Schiphol betreft situaties waarin onbewust het naderingsgebied van de luchthaven wordt ingevlogen. Met name door onnauwkeurigheden in het hoogteprofiel. De ondergrens van het naderingsgebied is 1.500  voet. Het merendeel van de recreatieve vluchten vindt plaats tussen 1.200 en 1.500  voet, op maximaal 300  voet van die ondergrens. Een kleine onnauwkeurigheid, door bijvoorbeeld opwaarts bewegende lucht - vooral tijdens warme zomerperioden - een stuuronnauwkeurigheid, of een foutief ingestelde hoogtemeter, kan betekenen dat een vlucht van onderaf het naderingsgebied binnenvliegt.

Een veiligheidsrisico kan ontstaan op die plaatsen waar het commerciële verkeer zich tegelijkertijd op lage hoogte bevindt. Doordat Schiphol, met een start- en landingspiek van 106 tot 110 vliegbewegingen per uur, één van de drukst bevlogen luchthavens in Europa is, is de kans dat een schending van het naderingsgebied daadwerkelijk leidt tot een aanmerkelijk veiligheidsrisico reëel.

Maastricht Aachen Airport

Bij de luchthaven Maastricht worden luchtruimschendingen vooral veroorzaakt door het relatief smalle  en complexe luchtruim waardoor oost-west (en vice versa) verkeer van Duitsland naar België soms vergeet zich te melden bij de luchtverkeersleiding in Maastricht. In andere gevallen vindt de vluchtuitvoering onnauwkeurig plaats, waardoor een vlucht tijdelijk het Maastricht gebied binnenvliegt.

In de periode tussen 1 januari 2010 en 31 december 2016 zijn er in totaal 518 schendingen van het luchtruim in de nabijheid van Maastricht Aachen Airport gemeld. Ook in deze regio is duidelijk dat in de zomerperiode het aantal luchtruimschendingen hoger is dan in de winterperiode.

Oorzaken en veroorzakers

Onderzoek heeft uitgewezen dat er meerdere oorzaken zijn voor luchtruimschendingen:

  • Het gebrek aan adequate vluchtvoorbereiding;
  • Het gebruik van een verouderde navigatiekaart;
  • Het gebruik van een verouderde navigatiedatabase;
  • Navigatiefouten en/of het kwijtraken van de positie (situational awareness);
  • Hoge werklast in de cockpit;
  • Toegankelijkheid van informatie;
  • Onvoldoende kunde in het uitvoeren van radiotelefonie.

Voorkomen is beter dan genezen

In de nationale Werkgroep Airspace Infringements wordt de problematiek van luchtruimschendingen periodiek besproken en worden maatregelen uitgewerkt. Deze Werkgroep Airspace Infringements bestaat naast het Ministerie van Infrastructuur en Milieu uit LVNL, de Aircraft Owners & Pilots Association Netherlands ( AOPA), de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart ( KNVvL), Inspectie Leefomgeving en Transport ( ILT), het Commando Luchtstrijdkrachten ( CLSK), de Dienst Luchtvaart van het Korps Landelijke Politiediensten ( KLPD), de Nederlandse Vereniging van Luchthavens ( NVL), de Netherlands Association of Commercial Aviation ( NACA), het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut ( KNMI) en het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium ( NLR).

In de afgelopen jaren zijn de volgende maatregelen genomen:

  • Regelmatige rapportages en trendanalyses door het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen;
  • Harmonisatie meldingen van civiele en militaire verkeersleidingsorganisaties;
  • Beoordeling van Europese aanbevelingen;
  • Actieve communicatie naar recreatieve luchtvaart;
  • Opstellen van handhavingsconvenant, zowel preventief als reactief;
  • Samenvoegen van aeronautische informatie van LVNL en KNMI op website LVNL;
  • Aanbeveling om onder het Schipholluchtruim de vluchtinformatiefrequentie uit te luisteren;
  • Aanpassingen in het luchtruim rond Maastricht Aachen Airport;
  • Opstellen van een gedragscode voor de recreatieve luchtvaart;
  • Beoordelen van eisen op het gebied van training;
  • Ontwikkeling van technologische ondersteuning.

Na een neergaande trend vanaf 2010 is het aantal gemelde luchtruimschendingen in 2016 voor het eerst weer gestegen. Een proactieve houding van alle partijen, gekoppeld aan structurele verbeteringen, blijft noodzakelijk is om dit veiligheidsrisico te beheersen.